Alemşah Kümbeti

Sivrihisar Alemşah Kümbeti (Mescid) H.728 – M.1327

Kümbet: Anadolu Selçuklu dönemlerinde yapılan ve kendine özgü yapısı olan anıt mescitler, anıt mezarlardır. Alt katında mezar, üst katında mescid bulunan ve iki katlı inşa edilmiş olan yapılardır. Genellikle büyük devlet ve din adamları için yapılmıştır. Üstü koni veya piramit şeklinde bir külahla örtülmüş olan özellikle Selçuklular devri türbelerine kümbet (künbet) denir. *K1

ulucami cevresi - Alemşah Kümbeti

13. yüzyıl ortalarından itibaren -tüm Anadolu’da olduğu gibi- Sivrihisar çevresinde de Selçuklu ve Beylikler üzerinde bir süre etkili olan İlhanlıların (Moğol) yaptırdıkları eserler hızla boy göstermeye başlamıştır. 14. yüzyılın başlarında Eskişehir ve çevresi ile Sivrihisar’da, Moğollardan bazı yerel yönetici unsurların çeşitli yapılar inşa ettirmiş oldukları da söz konusudur. *K2

Sivrihisar ilçe merkezinde bulunan Alemşah Kümbeti, İlhanlıların Anadolu Selçuklu Devletini istilası zamanında inşa edilen bir Anıt yapıdır. Bu yapı, İlhanlı Hükümdarı Ebu Said Bahadır’ın; Anadoluyu işgalle görevlendirilen (Moğol Toman Beylerinden) kumandan Kiro Baltu’nun oğlu Melikşah Bey tarafından, öldürülen kardeşi Sultanşah* için 1327 yılında Hatip Necip adında bir usta ve ekibine yaptırılmıştır. *K3

* Sultanşah Bey, Anadolu Valisi meşhur Sadrazam Çobanın oğlu Timurtaş Paşa tarafından öldürülmüştür.

Günümüze kadar ayakta kalan bu yapı, bir süre Belediye tarafından depo olarak kullanıldı. 1974 yılında Tarihi Eserleri Koruma Derneği adına tahliye ettirildi. Kümbet, 1980 ve 2014 yıllarında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilmiş, daha sonra Sivrihisar Belediyesi tarafından çevre düzenlenmesi yapılmıştır. *K5-8

Alemşah Kümbeti, Sivrihisar Kubbeli Mahallesi, Alemşah Caddesi 2928 HC nolu pafta, 185 nolu ada, 20-12 nolu parselde Ulu Cami’nin kuzeyinde yer alır. Eskiden etrafı medrese ile çevrili iken yapılan istimlak sonrası çevre düzenlenmesi yapılıp park haline getirilmiştir. Çam ve söğüt ağaçlarının sakin gölgesinde tarihten gelen uhrevi huzur ve sükunu sürdürmektedir.

Alemşah kümbeti iki katlıdır. Alt katı mezar, üst katı ise mescit olarak yaptırılmıştır. Alt katta mumyalık bölümü bulunmaktadır. Türbenin alt katında olması gereken kabir ne zaman ve niçin kaldırıldığı bilinmiyor. Zemin kat halen boştur. Mescidin alt kısmında yapı malzemesi olarak mermer, üst kısmında ise tuğla kullanılmıştır. Mermerleri Pessinus’dan getirilmiştir. Dış çevresindeki yapılar tuğla ve sıvasızdır. Harç olarak horasan (kum, kil, yumurta akı ve koyun kılı) kullanılmıştır. Giriş kapısı ağaçtır. Kapı üzerinde çok güzel işleme ve kapının yan taraflarındaki mermerler oyularak süslenmiştir. Kapı üzerinde mermer bir kitabe vardır. Üst kata altışar basamaklı çift yönlü mermer merdivenle çıkılıp, muhteşem eser olan ahşap kapı ile mescit bölümüne geçiliyor.

Yapının dikkat çeken çok önemli bir özelliği piramit bölümlerinin hiç birisi diğeri ile simetrik ölçülere uyumlu değildir. Mescit kapısını çevreleyen mermer yapıdaki işçilik sanat harikası olup, Selçuklu motiflerinin yanında, geometrik ve çevrenin doğal değerleri yapıyı adeta resim tablosu gibi süslemiştir.

 

Doğu cephenin tam ortasında; pahların bitimine kadar devam eden bir çerçeveyle sınırlandırılmış basık, yay kemerli kapı alınlığını tamamıyla dolduran şişkin, sivri kemer içerisinde, dokuz satırlık mermer kitabe bulunmaktadır. Kitabe, Selçuklu döneminde yaygın olan sülüs hattıyla Hatip Vecihi tarafından yazılmıştır.

Son satırı iki kabara ile ikiye bölünmüş olan Kitabedeki ifadeler şöyledir:
• Hüvellahü’r-rahim
• Bena hazihi’l-imaret eş-şerife
• El-emir el-kebir el-ümera ve’l-kabir min cami
• El-meali ve’l mekarem ebu’l hayrat ve’l-hasenat
• Melik Şah Bey edamallahü tevfikehu ve sahhele ile’l-cenneti
• Tarikahu li-ecli ahihi el-ecel el-merhum el-mağfur es-said
• Eş-şehid bi’z-zulm fi unfuvan şebabihi Sultan Şah Bey bin Kiru
• Baltu teğammedehumullahu bi-gufranehu ve eskenehum bi-hayic cinanihi
• Fi muharrem sene sem’an ve işrin ve sabamie. Ketebehu Vecih el-Hatib

Türkçe okunuşu: “Esirgeyen Allahtır. Bu şerefli imaret, büyük emir, emirlerin en büyük meliki, mana ve kerem sahibi, hayır ve işler babası Melik Şah Bey (Allah yardımını sürekli kılsın ve cennet yolunu kolaylaştırsın) tarafından felakete uğrayarak ölmüş merhum ve üstün gelmiş, Sultan Şah Bey (Allah günahlarını bağışlasın ve cennetin ortasına yerleştirsin) için muharrem H.728/M.1327 yılında yaptırılmıştır. Hatip Vecihi yazdı.  *K2

Bu kitabeden, Baltu’nun oğlu Melik Şah Bey, kardeşi Sultan Şah için bu türbeyi yaptırdığı anlaşılıyor. Kitabede imaret geçmesi bu eserin aynı adı taşıyan medrese ve mescitle birlikte yapıldığını ifade etmektedir.

 

alemsah kumbet gece - Alemşah Kümbeti

***

13 Mart 2021
66 kez görüntülendi

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Ziyaretçilerimiz tarafından yapılan yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZIN

Bu konu hakkındaki görüşünüzü belirtmek ister misiniz?